Interview FD 'De Nederlandse ondergrond is een jungle'

Is het frustrerend dat het ondanks jarenlang onderzoek naar de aardbevingen in Groningen nog steeds niet duidelijk is bij welke gaswinning wat voor aardbevingen ontstaan? Harry van der Meijden, inspecteur-generaal van Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) lacht een beetje. Een beetje moeizaam ook. Aardbeving. 'Ik wil juist proberen dat woord niet te gebruiken.'

Van der Meijden (65) is de hoogste toezichthouder in de Nederlandse gaswinning. Op instigatie van 'zijn' SodM besloot minister Kamp dit voorjaar om de gaswinning met 10% te verminderen. De Raad van State buigt zich nu over het wijzigingsbesluit van de minister, aangezien er door een reeks partijen protest is aangetekend tegen de voorgestelde winning van 21,6 miljard kubieke meter.

Ook de Nederlandse Aardoliemaatschappij (NAM) tekende beroep aan. Volgens de exploitant van het Gronings gas heeft SodM zijn advies om de productie te verminderen niet goed onderbouwd. 'Het ligt onder de rechter', zegt Van der Meijden in zijn werkkamer aan de rand van Den Haag. 'Dus daar wil ik niets over zeggen.'

Wel noemt hij de gaswinning uit het Groningenveld 'ontzettend lastig. Voor Schiphol en voor de dijken kunnen we normen berekenen voor de risico's, en weten we hoe we die normen moeten halen. Maar er is nergens een accuraat model dat de bevingen kan voorspellen. Nergens.'

Wel is aangetoond dat minder gaswinning leidt tot minder aardbevingen. Toch?

'Ja. De NAM heeft echt hard gewerkt om met een model te komen dat voorspelt bij welke gasproductie aardbevingen optreden, hoe zwaar en waar de bevingen zijn. Dat model is ver ontwikkeld. Maar het blijft onvoldoende om te kunnen toetsen of wordt voldaan aan de normen van de commissie-Meijdam, die stelt dat Groningers niet slechter af moeten zijn dan mensen die elders in het land wonen.'

Dus moet de gaswinning omlaag?

'Ik wil de wereld niet langer de indruk geven dat we kunnen toetsen wat veilig is. Daar is een wetenschappelijk doorbraak voor nodig, die ik voorlopig niet zie. Moeten we naar 33 miljard kuub, zoals de NAM eerst wilde? Naar 24 miljard kuub? Dat is een accuratesse die we niet kunnen geven. Juist toen we bij Loppersum de minste problemen verwachtten, begonnen daar weer de bevingen.'

Maar de 10% verlaging, waar de NAM tegen ageert?

'Dat is een te verdedigen percentage.'

Is gaswinning in Nederland een aflopende zaak, door de problemen in Groningen en omdat de velden oud zijn?

'De situatie is wel duidelijk veranderd. Groningen helpt niet. Wet- en regelgeving is nu vijftig tot zestig jaar oud. Het kan zijn dat we regels moeten herzien voor de afbouwfase. Je ziet dat grote spelers hun bezittingen op de Noordzee verkopen. Er komen nieuwe partijen en vaak zijn die kleiner. Kunnen die calamiteiten opvangen? Hoe zit het met het opruimen straks van oude installaties? Dat moeten we in de gaten houden.'

Speelt dat nu al?

'Nee. De lage olie- en gasprijzen zetten druk op kosten. Dus ook op onderhoud, zoals het tijdig schilderen van platforms in de Noordzee. Daar zijn we extra alert op, maar hier zijn geen cowboybedrijven.'

En Vermillion dan, dat gas won in Friesland zonder de benodigde toestemming?

'Ik ga niet in op specifieke gevallen. Maar in de algemeenheid geldt: we zien meer dan in het verleden. Onze organisatie is gegroeid van 62 naar negentig mensen. En de eisen die gesteld zijn aan onze inspecteurs, zijn toegenomen. Dus meer dan voorheen zitten we bovenop de risico's. We zijn een kleine dienst, maar kunnen het steeds beter.'

Harry van der Meijden: 'Hier zijn geen cowboybedrijven.'Foto: Semjon Krabbendam

En bedrijven in de geothermie?

'Dat is een apart verhaal. Het is een jonge sector. Bedrijven hebben, naar ik aanneem, de beste intenties, maar als we echt willen uitpakken met aardwarmte, moeten we professionaliseren. Het moet wel veilig gebeuren. Zo kunnen we niet doorgaan.'

Hoe kan dat?

'Het gaat om processen en systemen. Dat klinkt vaag, maar grote oliebedrijven hebben processen en systemen, zodat ze beter weten waar de risico's liggen. Daar kunnen we hen op controleren. Tuinders hebben processen voor de teelt van tomaten, niet voor geothermie. Dat is niet hun vak. Ze moeten derden inhuren. Bij één aardwarmteproject is door een oud NAM-veld geboord, zonder dat ze dat wisten. We hebben boorfirma's gehad die drie keer bij mij aan tafel zaten om uit te leggen hoe ze een boring veilig gingen aanpakken. En er is niet altijd voldoende financiële planning, of er is geen calamiteitenplan. Vergeet niet: ultradiepe geothermie, dat is straks boren naar aardwarmte op acht kilometer diepte.'

Wat moet er gebeuren?

'De greendeal die is getekend door het ministerie van Economische Zaken, EBN en een aantal bedrijven brengt kennis bij elkaar en dat is buitengewoon welkom. Tot slot moeten er ook heldere regels komen, die beter aansluiten bij de risico's. Er wordt hier geboord naar gas, naar aardwarmte, naar zout, naar water. Het zou goed zijn duidelijker met elkaar af te spreken waar mijnbouw plaatsvindt en waar niet. Nu is de Nederlandse ondergrond een jungle.'

Hieronder kunt u het interview en de introductie in PDF-vorm downloaden.