Wat zijn de risico's van zoutwinning bij Zuidwending en Winschoten?

Bij Winschoten / Heiligerlee en Zuidwending  liggen zeer hoge cilindrische cavernes tussen de 500 en 1600 meter diepte. Bovenin de caverne is weinig zoutkruip, onderin is die er wel. De voorspelde bodemdaling is enkele millimeters per jaar: in Winschoten 2-3 mm/jaar en in Zuidwending 1 mm/jaar. Aan het eind van de productie zal de bodemdaling in het centrum van de kom in Winschoten 13-14 cm bedragen (na 60 jaar) en in Zuidwending 4-5 cm (na 45 jaar). Dit betekent dat de geleidelijke bodemdaling tijdens de zoutwinning gering is. Na abandonnering kan nog verdere bodemdaling optreden, waarmee nog geen rekening is gehouden. Ook deze daling zal zeer geleidelijk gaan. De mate van bodemdaling in deze fase is afhankelijk van de manier van afsluiten van de cavernes, en is op dit moment moeilijk in te schatten.

Er treedt in dit gebied ook bodemdaling op ten gevolge van gaswinning. In Winschoten is dit circa 10 tot 15 centimeter en in Zuidwending circa 5 centimeter. Deze komt bovenop de bodemdaling als gevolg van zoutwinning. Directe schade aan infrastructuur en gebouwen wordt tijdens de productie niet verwacht. Mogelijke vernatting wordt voorkomen door afspraken met de waterschappen over het waterpeilbeheer. Voor verzilting ligt dit gebied te ver van de kust.

Na abandonneren van de cavernes zal onderin de caverne zoutkruip doorgaan, waardoor er een risico is op het sneller leeglopen van de cavernes met extra bodemdaling als gevolg. Door de grote hoogte van de cavernes, is het drukverschil tussen onder en bovenkant vrij groot. Dat vergroot de kans op eventueel versneld leeglopen van de van de caverne wanneer de permeatie in het zout niet snel genoeg gaat, en de druk blijft toenemen door zoutkruip aan de onderkant.

Plotselinge bodemdaling

Door de cilindrische vorm zijn de cavernes in dit gebied op zich stabiel. Er zijn echter twee risico’s. Bij Winschoten bevindt zich een caverne zodanig dicht aan de rand van de zoutkoepel, dat deze caverne naar de huidige maatstaven niet op deze plek aangelegd zou worden. Tegenwoordig houdt AkzoNobel een veiligheidsmarge van 200 m aan ten opzichte van de rand van de zoutkoepel. Het is daarmee niet gezegd dat de caverne instabiel is, maar wel is  onduidelijk in hoeverre de wanden dik genoeg zijn om stabiliteit op de lange termijn te kunnen waarborgen. Omdat de caverne zich in de nabijheid van de bebouwde kom van Heiligerlee bevindt, is er indien in de toekomst de caverne instabiel zou worden kans op schade aan bebouwing, infrastructuur, en mogelijk gevaar voor omwonenden.

Op dit moment wordt de caverne periodiek maar niet continue gemonitord op veranderingen in vorm. Op aandringen van SodM wordt in de loop van 2018 een akoestisch netwerk aangelegd waarmee deze caverne, en de andere cavernes te Heiligerlee, continue in de gaten worden gehouden. Hoewel een monitoringssysteem niets toevoegt aan de stabiliteit van de cavernes, wordt hiermee de veiligheid voor omwonenden verbeterd. Het systeem zal de tekenen van instabiliteit zo vroeg oppikken dat er voldoende tijd is om maatregelen te treffen. SodM vindt het daarom belangrijk dat hierin op de kortst mogelijke termijn wordt voorzien.

Het is nog onduidelijk hoe de cavernes te Heiligerlee en Zuidwending op de lange termijn op een veilige manier zijn te verlaten. Hoewel sommige cavernes al geruime tijd niet meer gebruikt worden, is op aandringen van SodM pas recent begonnen met het formuleren van een abandonneringsbeleid. AkzoNobel, eigenaar van de cavernes, werkt momenteel aan een plan voor de abandonnering voor de eerste twee cavernes. SodM kent hieraan een hoge prioriteit toe.

Verontreiniging door lekkages tijdens de winning

Zoals gezien is in Twente, is onderhoud op het leidingnetwerk aan het oppervlak een belangrijke factor om lekkage van pekel naar de omgeving te voorkomen. Het verscherpte toezicht op AkzoNobel, dat vooral gericht was op de locatie in Twente, draagt bij aan de totstandkoming van een verbeterd systeem van onderhoud en monitoren.

Verontreiniging door lekkages na de winning

Doordat het zout zich redelijk ondiep in de grond bevindt, zijn er weinig barrières aanwezig tussen het zout en de ondiepe zoetwaterlagen. Er is daardoor een verhoogde kans op verontreiniging door pekel, al dan niet verontreinigd met dieselolie, die bij lekkage in het grondwater terechtkomt. Er is geen sprake van drinkwaterwinning in de directe omgeving van de cavernes, waardoor het risico op verontreiniging van het drinkwater beperkt is.