Op verzoek van het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) heeft Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) advies uitgebracht over de startvergunning voor het winnen van aardwarmte uit voormalige steenkoolmijnen door Mijnwater. SodM adviseert dat de winning veilig kan plaatsvinden als aan enkele voorwaarden wordt voldaan. De voorwaarden bestaan er uit dat SodM vindt dat bodemtrillingen beter gemeten moeten worden en ook dat bij een bodemtrilling eerder ingegrepen moet worden. SodM vindt daarnaast dat voorzorg belangrijk is.

Mijnwater wint aardwarmte uit ondergelopen mijngangen van voormalige steenkoolmijnen. Dit doet Mijnwater al in Heerlen. Nu vraagt Mijnwater een startvergunning aan voor een soortgelijk systeem in Kerkrade. Deze vergunningsaanvraag gaat om een eerste diepe en ondiepe put. Hierna is het plan om het systeem stapsgewijs uit te breiden.

Unieke locatie

Het winnen van aardwarmte op deze manier is uniek voor Nederland. Bij de meeste geothermie-systemen wordt water uit waterdoorlatende gesteentelagen gehaald. Door gebruik te maken van bestaande mijngangen is dit systeem anders. De mijngangen liggen veel minder diep dan bij andere geothermie-systemen. De temperatuur is daardoor lager. Ook kost het minder moeite om water in en uit mijngangen te pompen dan bij gesteentelagen. De drukverschillen zijn daardoor kleiner.

Bodembeweging

Door de voormalige steenkoolwinning is er sprake van bodembeweging. Dit komt onder andere door bodemdaling ten tijde van de steenkoolwinning, bodemstijging na het uitzetten van de pompen om de mijnen droog te houden en incidenteel het ontstaan van een zinkgat boven ondiepe delen van de mijnen. Naast deze bodembeweging is ook sprake van bestaande schade aan huizen. Ook zijn er in Limburg veel bestaande breuken in de diepe ondergrond die van nature bodemtrillingen kunnen veroorzaken.

Voorzorg

In dit gebied vindt SodM voldoende voorzorg van groot belang. Mijnwater geeft in haar aanvraag aan dat de effecten op de ondergrond het grootst zijn in de buurt van de geplande putten. SodM vindt daarom dat die op gepaste afstand van risicolocaties geplaatst moeten worden. Denk bijvoorbeeld aan breuken en ondiepe gangen die mogelijk kunnen instorten. Zo kan Mijnwater bodemtrilling en zinkgaten zoveel mogelijk voorkomen. SodM ziet net als Mijnwater dat de kans op bodemtrilling en zinkgaten door de aardwarmtewinning klein is. De kans is wat SodM betreft echter niet verwaarloosbaar.

Beheersen van risico’s

Als bodemtrillingen of zinkgaten optreden dan kunnen de gevolgen groot zijn in dit gevoelige gebied door de bestaande breuklijnen en voormalige steenkoolwinning. Daarom moet Mijnwater goede plannen hebben om deze risico’s te beheersen. Dat betekent volgens het SodM-advies goed meten, tijdig ingrijpen en duidelijke acties en communicatie bij calamiteiten. Bovendien is belangrijk om het water uit de mijnen niet in het milieu te laten komen. Hiervoor moet Mijnwater haar putten goed onderhouden.

Winning kan wel veilig

In het advies aan KGG doet SodM voorstellen om in de vergunning voorwaarden op te nemen.Bijvoorbeeld het plaatsen van een versnellingsmeter, het aanscherpen van het TLS en SodM vindt dat met deze aanvullende voorwaarden de vergunning veilig kan worden verstrekt. Met voldoende voorzorg, betere monitoring en duidelijke grenzen zijn de risico’s volgens SodM voldoende te beheersen.

Wat als er toch schade ontstaat?

SodM wijst in haar advies op bestaande schade door steenkoolwinning en op mogelijke schade door natuurlijke bodemtrillingen. SodM voorziet daarom dat de oorzaak van schade niet altijd eenduidig en snel kan worden vastgesteld. SodM vindt het belangrijk dat de burger niet de dupe wordt van eventuele aansprakelijkheidsdilemma’s. En dat de melder van schade wordt ontzorgt. SodM heeft geadviseerd in het besluit duidelijk te maken waar bewoners met eventuele nieuwe schades terecht kunnen, en hoe hiermee wordt omgegaan.