Veroorzaakt bodemdaling schade aan huizen?
Bodemdaling kan optreden door effecten vlak onder de grond zoals variaties in de waterstand en het inklinken van ondiepe lagen veen of klei, maar ook door activiteiten op kilometers diepte zoals mijnbouw. Als een huis ongelijkmatig zakt, kan er schade optreden. Ongelijkmatige bodemdaling treedt bijvoorbeeld op bij overgangen tussen verschillende grondsoorten. Dat kan leiden tot rek of kromming die voor schade zorgt. Bij zeer sterke bodemdaling als gevolg van mijnbouwactiviteiten kan dat ook voorkomen.
Bij gelijkmatige bodemdaling is er voor gebouwen in eerste instantie niet zoveel aan de hand. Het oppervlaktewater daalt echter niet vanzelf mee, dus de bodem wordt natter. Om dit tegen te gaan, kan het waterschap het waterpeil verlagen. Zo’n aanpassing aan het waterpeil kan schade aan gebouwen tot gevolg hebben. Waterschappen houden ook rekening met agrariërs die bij hogere waterstand last hebben van drassige akkers. Het is aan provincies, gemeenten en waterschappen om te bepalen hoe deze belangen worden gewogen.
Door schommelingen in het waterpeil komen soms houten funderingspalen droog komen te staan, zodat ze gaan rotten. Het Kenniscentrum Aanpak Funderingsproblematiek schat dat in heel Nederland zo’n half miljoen woningen met funderingsproblemen te maken hebben of kunnen krijgen. Ook klimaatverandering heeft daar invloed op.
Hoe ontstaat bodemdaling door gaswinning?
Bij gaswinning verloopt de bodemdaling langzaam en gelijkmatig. Het aardgas bevindt zich in Nederland meestal in een zandsteenlaag op 2 tot 4 kilometer diepte. Door het winnen van het gas neemt de druk in deze zandsteenlaag af. Daardoor wordt deze zandsteenlaag ineengedrukt door het gewicht van de bovenliggende lagen. Doordat de bovenliggende lagen meebewegen daalt de bodem aan de oppervlakte. De bodemdaling heeft de vorm van een platte schotel, tot enkele kilometers rond het gasveld. Hoeveel de bodem daalt, is afhankelijk van de hardheid en dikte van de zandsteenlaag, en de hoeveelheid drukdaling door de gaswinning.
Bodemdaling en het grondwaterpeil
Bij de winning uit het Groningen-gasveld is de bodemdaling op het diepste punt 40 centimeter. Deze bodemdaling is een belangrijke reden voor aanpassingen in het lokale grondwaterpeil. Bij de overige gasvelden is de bodemdaling meestal kleiner – vaak minder dan 10 centimeter op het diepste punt. Lokale veranderingen in het grondwaterpeil in deze gebieden hebben vaak andere oorzaken, zoals het oppompen van grondwater voor een fabriek, bemaling voor bouwactiviteiten of seizoensinvloeden.
Beeld: © Rijksoverheid
Bodemdaling door zoutwinning
Bij zoutwinning verloopt de bodemdaling meestal sneller dan bij gaswinning. Door zoutwinning ontstaan holtes in de diepe ondergrond met daarin zout water. Doordat het zout zich onder hoge druk gedraagt als een dikke vloeistof, stroomt dit langzaam in de richting van deze holtes. Deze ‘zoutkruip’ leidt aan de oppervlakte tot bodemdaling. Lokaal kan die bodemdaling enige decimeters bedragen. De kom die daarbij ontstaat is steiler die bij gaswinning. Dit komt doordat zout plaatselijk wordt gewonnen: niet uit een veld van kilometers groot, maar door toestroom van zout uit een veel kleiner gebied. Wanneer de achtergebleven zoutcaverne na de actieve zoutwinning leegloopt, verdwijnt de holte langzaam. In dat geval treedt er aan de oppervlakte verdere bodemdaling op. Doordat de bodemdalingskom steiler is, kan het voor het waterschap lastiger zijn om het grondwaterpeil aan te passen aan de lokale omstandigheden.
Wat te doen bij schade aan uw huis door bodemdaling?
Heeft u schade aan uw huis door bodemdaling en woont u boven het Groningen-gasveld, gasopslag Norg of de opslag in Grijpskerk? Dan kunt u uw schade melden bij Instituut Mijnbouwschade Groningen. De IMG handelt alle schade af die veroorzaakt wordt door de gaswinning of de gasopslag.
Woont u buiten het Groningen-gasveld maar wel in de buurt van gas- of zoutwinning? Dan kunt u uw schade melden bij de Commissie Mijnbouwschade. Deze commissie komt de schade opnemen en geeft advies over de afhandeling ervan. De mijnbouwonderneming moet het advies volgen.
Overige huiseigenaren kunnen terecht bij Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek voor meer informatie.
Wat is de rol van Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)?
Voorafgaand aan de winning moeten mijnbouwondernemingen de mate van bodemdaling als gevolg van hun activiteiten onderzoeken. Deze voorspelling moet ook de bodemdaling die optreedt na afloop van de winning bevatten. De bodemdalingsvoorspelling komt in het winningsplan. Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) beoordeelt onder andere deze voorspellingen en de mogelijk nadelige gevolgen. Aan de hand van deze beoordeling adviseert SodM het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) over winningsplannen. Ook het waterschap, de gemeente en de provincie bestuderen de winningsplannen om EZK te kunnen adviseren over eventuele effecten op de waterhuishouding. EZK neemt vervolgens een besluit over de winning en de daarbij toegestane bodemdaling.
Toezicht op de bodemdaling als gevolg van mijnbouw
Mijnbouwondernemingen moeten jaarlijks een zogeheten meetplan indienen bij SodM, waarin zij beschrijven hoe zij bodemdaling meten. Tijdens de winning controleert SodM of de bodemdaling binnen de voorspelling blijft. Zo niet, dan moet de onderneming de winning stoppen en opnieuw toestemming vragen aan het ministerie van EZK.
Nieuws
Meetplannen mijnbouw voldoen
Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) constateert dat de plannen van bedrijven om de effecten van hun mijnbouwactiviteiten op de ...
Lees verderJaarplan SodM 2024: veiligheid hoort op tekentafel van energietransitie
Veiligheid verdient meer aandacht op de tekentafel van de energietransitie. Zonder van meet af aan na te denken over alternatieve ...
Lees verderJaarlijkse controle van bodemdaling door mijnbouw
De bodemdaling als gevolg van mijnbouwactiviteiten is dit jaar binnen de afgesproken grenzen gebleven. Dat constateert het ...
Lees verderJaarplan SodM 2023: Zorg voor veilige waterstofpilots en veilige aardwarmteprojecten in de woonomgeving
“Met een versnellende energietransitie ziet SodM ook in 2023 het aantal waterstofpilots in de woonomgeving toenemen, zoals in ...
Lees verderJaarlijkse controle meetplannen mijnbouwbedrijven
Mijnbouwondernemingen moeten jaarlijks hun meetplan actualiseren en indienen bij het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). In dit ...
Lees verderBeslissing op bezwaar handhavingsverzoek Nedmag
SodM verklaart bezwaren ongegrond, want Nedmag overtreedt niet het geldende winningsplan.
Lees verder