Sinds 1967 wordt zout gewonnen uit de ondergrond in Zuidwending. Dit is een gebied bij het gelijknamige dorp in het oosten van de provincie Groningen (nabij Veendam). Ook wordt sinds 2011 aardgas opgeslagen in een aantal speciaal daarvoor aangelegde zoutcavernes. Dat zijn holtes in de diepe ondergrond die geleidelijk ontstaan door zoutwinning. Daarnaast zijn er plannen om in de toekomst waterstof op te slaan in zoutcavernes. Daar leest u op deze websitepagina meer over.
Waarom waterstofopslag?
Nederland werkt aan duurzame energievoorziening om minder broeikasgassen uit te stoten en zijn klimaatdoelen te halen. Nederland wil in 2050 klimaatneutraal zijn. Daarom moet in de toekomst bijna alle energie komen van hernieuwbare, uitstootvrije bronnen.
Waterstof is een energiedrager die een zeer belangrijke rol kan spelen in de energietransitie in Nederland. Er zijn namelijk momenten waarop windmolens en zonnecellen meer energie opwekken dan nodig is. Deze restenergie kun je opslaan in een energiedrager zoals waterstof, zodat je die op momenten met weinig energieopwekking alsnog kunt gebruiken.
Ondergrondse energievoorraad
Om een grote energievoorraad te kunnen aanleggen, is het nodig om op steeds grotere schaal waterstof te kunnen opslaan. De opslag van waterstof in zoutcavernes in de diepe ondergrond – onder land of onder zee – lijkt hiervoor geschikt. Een belangrijke randvoorwaarde is wel dat ondergrondse opslag veilig is.
Een internationaal samenwerkingsverband van wetenschappers vanuit het Kennisprogramma Effecten Mijnbouw (KEM) heeft onderzoek gedaan naar de opslag van waterstof in de diepe ondergrond. Hun conclusie in het kort: het lijkt technisch mogelijk, maar er is meer onderzoek nodig om mogelijke risico’s goed te begrijpen.
Opslag in dikke zoutlagen
Het is mogelijk om waterstof op te slaan in dikke zoutlagen in de bodem. Maar die zijn niet overal in Nederland te vinden. In Zuidwending wel, en daar liggen ze ook nog eens op grote diepte. Bovendien ligt Zuidwending relatief dicht bij een gebied waar de energievraag erg hoog is, namelijk de Eemshaven. Daarom kijkt de regering naar Zuidwending als locatie voor ondergrondse waterstofopslag. Verder is er door bestaande zoutwinning al relatief veel bekend over de ondergrondse zoutlagen in deze regio.
Beeld: © Sodm
Bovenstaande kaart geeft een overzicht van de mijnbouwactiviteiten in Zuidwending. Nobian wint er zout en EnergyStock slaat er aardgas op. Ook zijn er plannen voor waterstofopslag door HyStock. Bovendien zijn op diverse locaties in het gebied proefboringen om te bepalen of winning en eventueel opslag mogelijk zijn. Het beoogde gebouw voor waterstofopslag is nog niet daadwerkelijk gebouwd.
EnergyStock werkt aan waterstofopslag
In Zuidwending wil EnergyStock, een dochterbedrijf van Gasunie, waterstof gaan opslaan (onder de noemer ‘HyStock’). Als dit doorgaat zal zoutbedrijf Nobian de benodigde cavernes in de ondergrond aanleggen. Om waterstof te mogen opslaan, heeft Energystock meerdere vergunningen nodig. SodM heeft in juli 2025 op verzoek van de toenmalige minister van Klimaat en Groene Groei (KGG) geadviseerd over de opslagvergunning. Momenteel werkt SodM aan een advies over het opslagplan voor de staatssecretaris van KGG.
Op verzoek van de toenmalige minister heeft SodM in 2024 geadviseerd over een vergunningaanvraag voor drie boringen, waaronder twee evaluatieboringen. Een evaluatieboring is nodig om te bepalen of de ondergrond geschikt is. In de aan te leggen cavernes wil EnergyStock waterstof gaan opslaan. SodM vindt dat de plannen van alle mijnbouwactiviteiten in Zuidwending goed op elkaar afgestemd moeten worden. Dit heeft SodM aan de minister laten weten in het advies over drie aangevraagde diepboringen in Zuidwending. De toenmalige minister heeft de omgevingsvergunning voor de diepboringen in december 2024 verleend aan Nobian.
Mijnbouw moet veilig zijn
De taak van SodM is om te controleren of mijnbouwactiviteiten veilig kunnen plaatsvinden. Zowel voor mensen en voor het milieu, nu en in de toekomst. Dat geldt ook voor ondergrondse waterstofopslag. SodM beoordeelt de veiligheid op twee manieren. De eerste manier is tijdens het vergunningsproces als adviseur van de staatssecretaris van KGG: wij bekijken dan of een bepaalde vorm van mijnbouw veilig en milieuverantwoord is. De tweede manier is tijdens en na de mijnbouwactiviteit als toezichthouder op de ondernemingen. De onderneming mag pas starten als de minister een vergunning voor de mijnbouwactiviteit verleent.
SodM houdt integraal en risicogestuurd toezicht op alle fases van mijnbouwactiviteiten, van ontwerp tot na de beëindiging van de activiteiten. Dit doen we door het uitvoeren van veldinspecties en kantoorinspecties. Dit geldt voor zowel de zoutwinning als voor de ondergrondse opslag van waterstof. SodM adviseert niet over de economische- of financiële belangen van mijnbouwactiviteiten. Deze bredere belangenafweging gebeurt door de minister. Meer informatie over de rol en het werk van SodM leest u op de websitepagina ‘over ons’.
Beeld: © SodM