Fracking is een techniek om de doorlaatbaarheid van gesteente te vergroten zodat olie, aardgas of aardwarmte, makkelijker kan worden gewonnen. Dit gebeurt door onder hoge druk vloeistof in het gesteente te pompen waardoor kleine scheurtjes ontstaan. Deze vloeistof bevat zuur en/of opvulkorreltjes en een lage concentratie aan chemicaliën. Na het fracken blijft een deel van de vloeistof in de diepe ondergrond achter.

De rest komt met de frackvloeistof terug naar de oppervlakte en wordt als chemisch afval verwerkt. Er bestaan twee soorten fracking: conventioneel fracken en onconventioneel fracken. Onconventioneel fracken is omstreden en wordt gebruikt bij het winnen van schaliegas. In Nederland is het winnen van schaliegas niet toegestaan. Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) houdt toezicht op de toepassing van fracking.

Toepassing in Nederland

In Nederland passen de ondernemingen alleen conventioneel fracken toe om de productie te verhogen. Er zijn twee soorten conventioneel fracken: acid fracking en proppant fracking.  Bij acid fracking wordt een vloeistof op zuurbasis in het gesteente gebracht. Hierdoor lost een deel van het gesteente op wat de doorlaatbaarheid verbetert. Bij proppant fracking wordt een gel in het gesteente gespoten. De gel bestaat uit zandkorrels, water en een half procent aan chemicaliën. De korrels blijven achter in het gesteente zodat deze beter doorlaatbaar wordt. Een deel van de gel blijft bij deze vorm van fracking in de diepte achter. De rest komt, mogelijk met sporen van andere schadelijke stoffen zoals zware metalen en radioactieve elementen met het boorspoelsel - de frackvloeistof- terug naar de oppervlakte. Daar wordt het behandeld als chemisch afval. Welke methode, acid of proppant fracking, de onderneming gebruikt, hangt af van de eigenschappen van het gesteente.

Onconventioneel fracken

Onconventioneel fracken is de variant van fracking die ondernemingen gebruiken om schaliegas te winnen. Een groot verschil tussen conventioneel en onconventioneel fracken is dat bij de conventionele variant slechts één tot een beperkt aantal malen wordt gefracked. Bij onconventioneel fracken wordt vaak vele tientallen keren in één boorgat gefracked. Een ander groot verschil is dat bij onconventioneel fracken aanzienlijk meer vloeistof en dus ook chemicaliën worden ingezet om zo de zeer lage doorlaatbaarheid van het schaliegesteente te kunnen vergroten. Winnen van schaliegas is in Nederland niet toegestaan.

Toezicht SodM

Als een onderneming wil gaan fracken, moet zij hiervoor een werkprogramma, een veiligheids- en gezondheidsdocument en een milieumelding indienen bij SodM. SodM toetst dan of het fracken veilig wordt toegepast en welke chemicaliën de onderneming gebruikt. Ook kan SodM het fracken controleren tijdens aangekondigde en onaangekondigde inspecties. Als SodM het fracken niet veilig acht, krijgt de mijnbouwonderneming geen toestemming om deze techniek toe te passen.

SodM kijkt inhoudelijk naar de volgende belangrijkste risico’s:

  • Seismische risico’s
    Fracken heeft invloed op de ondergrond en kan in theorie bijdragen aan het ontstaan van aardbevingen. Hiervoor moet het fracken wel plaatsvinden in de buurt van een breukzone. SodM toetst de afstand van de frackinglocatie tot natuurlijke breuken. Ook moet de onderneming een beschrijving van de seismische risico’s geven, inclusief de voorzieningen om seismiciteit te meten en maatregelen om te handelen indien seismiciteit optreedt.
     
  • Chemicaliën
    Geïnjecteerde vloeistoffen wordt teruggehaald en verwerkt. Ten aanzien van het gebruik van chemische stoffen moeten de ondernemingen zich houden aan Europese wet- en regelgeving.  Voor fracking betreft dit met name REACH - een systeem voor registratie, evaluatie en toelating van chemische stoffen die in de Europese Unie geproduceerd of geïmporteerd worden. Zie voor meer informatie de pagina: Gebruik van chemicaliën.
     
  • Milieu
    SodM inspecteert met name op regels uit de milieuvergunning, bijvoorbeeld de verplichte rapportages ten aanzien van de bodemkwaliteit. SodM houdt ook de grondwaterkwaliteit in de gaten aan de hand van rapportages van monsters uit peilbuizen. De onderneming heeft tevens de plicht een overschrijding te melden van afwijkingen in de kwaliteit van het grondwater.
     
  • Integriteit van gesloten en in gebruik zijnde putten
    SodM onderzoekt of de (afgesloten) put functioneert zonder dat putvloeistoffen lekken naar de omgeving en zo een risico vormen voor mens en milieu. Zorgen dat de put zijn integriteit behoudt en dus niet lekt, is een wettelijke verplichting. Putten moeten dan ook voldoen aan fysieke veiligheidseisen.  

Status van fracking

Fracking is de afgelopen decennia veilig toegepast in Nederland. Dit blijkt uit een onderzoek van SodM (uit 2016) en TNO (uit 2018). Het onderzoek van TNO had tot doel om te zien of zij uitkomsten van het eerdere onderzoek van SodM konden onderschrijven. Dit was het geval. Het aantal frackoperaties voor het winnen van olie of gas is overigens sterk dalende in Nederland. Naar zo’n een tot drie keer per jaar. Wel kan er meer van fracking gebruikt gaan worden voor de winning van aardwarmte. Zeker in de zeer diepe ondergrond (dieper dan 4000 meter).

Uit de onderzoeken blijkt dat fracking veilig is toegepast. Wel ontbreekt het nog aan manieren om enkele gevolgen van fracken op de lange termijn in de gaten te houden. SodM onderzoekt hoe zij het meten van de lange termijn effecten nader in kan vullen.