In het noorden en oosten van Nederland zijn op sommige plekken in de ondergrond dikke zoutlagen van soms wel honderden meters dik te vinden. De ondiepste zoutlagen bevinden zich op een diepte vanaf 100 m (Zuidwending), de diepste zoutlagen zijn aanwezig tot een diepte van 5000 m. Deze zoutlagen zijn ontstaan doordat miljoenen jaren geleden het water uit binnenzeeën is verdampt, waarna het zout achterbleef.

Hoe werkt zoutwinning?

Zout wordt in ons land gewonnen door oplosmijnbouw. Diep in de grond zit een zoutlaag. Hier wordt zoet water ingebracht, waarin het zout oplost. Het zoute water (pekel) wordt opgepompt. Het water wordt verdampt en droog zout blijft over. Het zout is onder andere bestemd voor consumptie, en wordt gebruikt als onthardingszout, strooizout en grondstof voor de chemische industrie. Er blijft een holte achter gevuld met pekel in de ondergrond, de caverne. Een dun laagje diesel op de pekel beschermt het dak van de zoutcaverne onder de grond. Zoutwinning zorgt voor een bodemdaling. Meestal zo langzaam dat we hier niets van merken.

Fases van zoutwinning

Waar vindt zoutwinning plaats?

In Nederland zijn er drie maatschappijen die op drie plaatsen steenzout (natriumchloride: keukenzout) winnen: in Twente bij Hengelo (AkzoNobel) , in Groningen bij Winschoten en Zuidwending (AkzoNobel) en in Friesland bij Harlingen (Frisia). Bij Veendam (Nedmag) wordt magnesiumzout gewonnen. De meeste winningen vinden plaats op een diepte van 200 meter tot 1600 meter. In Friesland op een diepte van 2500 meter tot 3000 meter. In 2017 is er in totaal bijna 6,7 miljoen ton zout geproduceerd.

Vormen van zoutwinning

Wat is de rol van Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)?

SodM houdt toezicht op de veiligheid voor mens en milieu bij zoutwinning. Want aan zoutwinning zijn ook risico’s verbonden. Om zout te mogen winnen, moet het zoutbedrijf vergunningen aanvragen bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. SodM adviseert het ministerie over het verlenen van vergunningen. Daarnaast houdt SodM toezicht op de zoutwinning en de veiligheid van werknemers in de zoutsector.  In mei 2018 heeft SodM in een aantal aanbevelingen gedaan aan de zoutindustrie en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat in de Staat van de sector zout.

Wat zijn de belangrijkste aandachtspunten van SodM?

  • Lange termijn; Zoutwinningsbedrijven zijn vooral gericht op het beheersen van de risico’s tijdens de winning en het reageren op incidenten; er te weinig aandacht voor de lange  termijn. Het is niet verantwoord om het ordelijk verlaten van putten en cavernes in de ondergrond af te schuiven naar de toekomst  en om steeds grotere cavernes te maken.  
  • Cavernes; De caverne die in de ondergrond is ontstaan kan voor altijd blijven bestaan, (zeer) langzaam verdwijnen, of in uitzonderlijke situaties op een gegeven moment instorten. Hier hoef je boven de grond niets van te merken. Het meten van instabiliteit is belangrijk om tijdig maatregelen te kunnen nemen. In Twente bevindt zich een vuilstort bovenop een aantal cavernes. Dit vuil kan tot milieuverontreiniging leiden wanneer de cavernes instorten en zich met dit vuil vullen.
  • Milieuverontreiniging; Bij een lekkage van transportleidingen kan pekel de bodem verontreinigen. SodM heeft wegens meerdere lekkages verscherpt toezicht ingesteld bij Akzo. Bij een probleem met de caverne kan er naast pekel ook diesel in de ondergrond terechtkomen. Bij Veendam (Nedmag) zijn grote aantallen liters pekelwater en mogelijk ook diesel door het cavernedak weggestroomd naar de bovenliggende zandsteenlaag. Nedmag doet onderzoek of ook uitstroom naar grondwaterlagen heeft plaatsgevonden. SodM volgt dit onderzoek nauwlettend.

Wat zijn de risico’s van zoutwinning per gebied?