In het noordelijke deel van Nederland zijn op sommige plekken in de ondergrond dikke zoutlagen van soms wel honderden meters dik te vinden. De ondiepste zoutlagen bevinden zich op een diepte vanaf 100 m (Zuidwending), de diepste zoutlagen zijn aanwezig tot een diepte van 5000 m. Deze zoutlagen zijn ontstaan doordat miljoenen jaren geleden het water uit binnenzeeën is verdampt, waarna het zout achterbleef.

Waar vindt zoutwinning plaats?

In Nederland zijn er drie maatschappijen die op drie plaatsen steenzout (natriumchloride: keukenzout) winnen: in Twente bij Hengelo (AkzoNobel) , in Groningen bij Zuidwending en Heiligerlee (AkzoNobel) en in Friesland bij Franekeradeel (Frisia). Bij Veendam (Nedmag) wordt magnesiumzout gewonnen. De meeste winningen vinden plaats op een diepte van 200 meter tot 1600 meter. In Friesland op een diepte van 2500 meter tot 3000 meter.

In 2014 is er 6,5 miljoen ton zout geproduceerd, waarvan 260 ton magnesiumzout (magnesiumchloride). Het gewonnen zout is onder andere bestemd voor consumptie, en wordt gebruikt als onthardingszout, strooizout en grondstof voor de chemische industrie.

Hoe vindt zoutwinning plaats?

Zoutwinning in Nederland wordt gewonnen door zogenaamde oplosmijnbouw. Hiervoor worden één of meerdere putten geboord tot in de zoutlaag. In deze put wordt water naar de zoutlaag getransporteerd. Het zout lost op in het water (uitlogen) en dit zogenoemde pekel wordt getransporteerd naar de verwerkingslocatie. In de verwerkingslocatie wordt het zout van het water gescheiden door het water te verdampen.

Welke regels gelden er voor zoutwinning?

In verschillende fases van het proces (opsporing, winning en verwijderen) zijn verschillende vergunningstrajecten nodig (opsporingsvergunning, winningsvergunning, winningsplan, milieu effect rapportage, wabovergunning, sluitingsplan). Het ministerie van Economische Zaken verleent deze vergunningen. In het vergunningsverleningstraject heeft SodM een adviserende rol. Vanuit de arbowetgeving dient de onderneming voor de verschillende fasen een veiligheids- en gezondheidsdocument (vg-document) worden opgesteld, waarin de onderneming beschrijft hoe deze activiteiten voor het personeel, de omgeving en het milieu veilig kunnen plaatsvinden.

Hoe houdt SodM toezicht op de zoutwinning?

SodM houdt in de verschillende fases toezicht op de zoutwinning. Tijdens de opsporing gaan de inspecteurs van SodM langs op de boorinstallaties voor fysieke inspecties. Daarnaast moet de mijnbouwonderneming dagelijks de voortgang van het boorproces aan SodM rapporteren. Ook dit controleert SodM. Wanneer de productie-installatie operationeel is voert SodM periodieke controles uit of veilig gewerkt wordt en of er geen ontoelaatbare schade voor het milieu plaatsvindt. Ook vindt er periodiek een beoordeelding plaats of de cavernes goed uitgeloogd worden en zij voldoende stabiel blijven. Aan het eind van de levensfase van een locatie volgt een eindcontrole of de put en de caverne goed zijn achtergelaten en of de locatie schoon is opgeleverd. In alle levensfasen zijn vg-documenten vereist. SodM beoordeeld of de inhoud van deze documenten voldoet aan de wettelijke eisen en of de mijnonderneming overeenkomstig het plan werkt.

Kan zoutwinning bodemdaling of aardbevingen veroorzaken?

Bij de onttrekking van zout door oplosmijnbouw ontstaat een met pekel gevulde holte in de diepe ondergrond. Door drukverschillen tussen het zoute water in de holte en het omringende zout wordt de holte een beetje in elkaar gedrukt waarbij in sommige gevallen het zout kan gaan vloeien. De volumeverandering die door de vervorming en de vloei optreedt kan leiden tot bodemdaling van enkele tientallen centimeters aan het oppervlak. Voor het optreden van aardbevingen is echter de opbouw van spanningen in de ondergrond nodig. Omdat steenzout vloeit onder zulke verschilspanningen is de opbouw van spanning in zoutlagen beperkt. Dat vermindert de kans op het optreden van bevingen sterk. Aardbevingen door zoutwinning zijn in Nederland dan ook niet bekend.

Welke ontwikkelingen zijn er omtrent zoutwinning?

Wanneer de productie van zout uit een zoutcaverne is gestopt, is het onder voorwaarden mogelijk om de caverne te benutten voor een andere toepassing. In Zuidwending worden een aantal zoutcavernes gebruikt voor de opslag van aardgas. In geval van een grote vraag naar gas (bijvoorbeeld op koude winterdagen), wordt vanuit de cavernes gas geleverd aan het gasnet.

Nabij Hengelo zijn een aantal zoutcavernes in gebruik voor strategische opslag van gasolie. De opslag van gasolie is in 2015 begonnen en de gasolie zal gedurende een lange periode in de cavernes opgeslagen blijven. Deze ondergrondse gas- en gasolieopslag moet voldoen aan de zeer strenge eisen uit het Besluit Risico Zware ongevallen (Brzo). SodM houdt met andere toezichthouders toezicht op deze activiteiten.

Nazorg cavernes

Sinds de jaren negentig wordt het proces van het uitlogen van cavernes door de mijnondernemingen goed in de gaten gehouden. In het verre verleden zijn in de regio Hengelo echter instabiele cavernes ontstaan bij de productie van zout. Destijds vond het monitoren van de cavernes niet goed plaats en hierdoor zijn een aantal van deze cavernes niet stabiel. AkzoNobel stabiliseert enkele cavernes met kalkhoudende slurry, dat vrijkomt bij pekelzuiveringsinstallatie. Deze kalkhoudende slurry is een bodemeigen stof en wordt in de instabiele caverne teruggevoerd en stabiliseert deze. De hoeveelheid kalkhoudende slurry die bij het zuiveringsproces vrijkomt is echter beperkt en niet voldoende om alle instabiele cavernes binnen afzien barende tijd te stabiliseren. Nagegaan wordt welke stoffen geschikt zijn voor het stabiliseren van de instabiele cavernes. De potentieel instabiele cavernes worden regelmatig geïnspecteerd met sonarmetingen. Ook wordt onderzocht of permanente bewaking met een micro-seismisch netwerk mogelijk is.