Geothermie, ook wel aardwarmte genoemd, is een energiebron voor warmte uit de diepe ondergrond. Op enkele honderden tot duizenden meters diepte bevindt zich warm zout water in poreuze aardlagen. Via putten wordt dit water naar boven gehaald. Aan het aardoppervlak wordt met een warmtewisselaar de warmte aan het water onttrokken voor gebruik in de omgeving. Daarna wordt het koude water via een tweede put in dezelfde gesteentelaag teruggebracht. De warmte wordt momenteel met name gebruikt voor de glastuinbouw. Steeds vaker wordt geothermie ook gebruikt voor de verwarming van bijvoorbeeld woningen, gebouwen en lichte industrie.

Op de langere termijn zorgt de natuurlijke warmte van de aarde weer voor opwarming. De afkoeling kan ervoor zorgen dat de gesteente-eigenschappen lokaal veranderen. Om aardwarmte veilig en verantwoord te winnen, zijn regels en vergunningen nodig zoals beschreven in de Mijnbouwwet. Ook in de Omgevingswet en Arbeidsveiligheid staan regels die toepasbaar zijn op geothermie. Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) houdt op basis van deze wet en regelgeving toezicht op de veiligheid voor mens en de bescherming van het milieu.

0:00
0:00
/
0:00

Hoe werkt geothermie?

Voor geothermie wordt warm zoutwater uit een dieper gelegen aardlaag omhoog gepompt. Bij ultradiepe geothermie zelfs tot 8 kilometer diep. Boven de grond wordt de warmte via een warmtewisselaar onder andere naar kassen en gebouwen gebracht. Het afgekoelde water wordt via een tweede put weer terug in de grond gepompt. Dit warmt daar vanzelf weer op. Hernieuwbare energie dus. Voor de winning van geothermie gelden de regels uit de Mijnbouwwet. Op een plattegrond op Alles over aardwarmte staan alle plekken in Nederland waar al geothermie gewonnen wordt.

Werking van Geothermie

Wat zijn mogelijke gevolgen van geothermie?

Door de winning van aardwarmte veranderen de omstandigheden in de ondergrond. Ook bovengronds heeft geothermie gevolgen waarbij bedrijven zich moeten houden aan de Omgevingswet en Arbowet die zorg dragen voor de veiligheid van mens en milieu). Qua ondergrondse impact verandert door geothermie onder andere temperatuur en druk rond de productie- en injectieput. Ook kan de winning leiden tot bodembeweging, zoals bodemtrillingen, al is de kans hierop erg klein. Vooraf moet worden onderzocht welke risico’s op een specifieke locatie kunnen optreden en hoe deze kunnen worden beheerst. Voor zover nu bekend - aangezien geothermie een relatief jonge sector in Nederland is - zijn de risico’s van geothermie beperkt en beheersbaar.

Veiligheid en geothermie

SodM houdt toezicht op de veiligheid van mensen en de bescherming van het milieu bij het opsporen en winnen van aardwarmte. SodM doet dat gedurende de hele levenscyclus van een geothermieproject: van het ontwerp en de voorbereiding van een boring tot de winning en uiteindelijk het beëindigen van de winning en de nazorg. Denk hierbij aan het opruimen en goed achterlaten van de winningslocatie zodra de winning is gestopt.

SodM adviseert daarnaast de Staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei over verschillende besluiten rondom aardwarmte. Bij vergunningaanvragen beoordeelt SodM onder meer of de risico’s voldoende in beeld zijn gebracht en of passende maatregelen zijn voorgesteld. Ook geeft SodM regelmatig gevraagd en ongevraagd advies over nieuw beleid dat door het kerndepartement wordt opgesteld. Denk hierbij aan de adviezen over integriteit van het geothermisch reservoir en afsluitende lagen maar ook over de beleidsregels voor aardbevingsbeheersing bij geothermie.

Toezicht van SodM

Tijdens de uitvoering van aardwarmtewinning houdt SodM risicogestuurd toezicht. Als bedrijven zich niet aan de regels houden of als de veiligheid in het geding is, kan SodM handhavend optreden. Naast alle regels en wetgeving, kijkt SodM ook naar het perspectief van burgers die in de buurt van een geothermieproject wonen. Hoe ervaren omwonenden de aanleg van de geothermielocatie, of tijdens de winningsfase? Maar ook: welke hinder ondervinden zijn bij werkzaamheden tijdens bijvoorbeeld onderhoud of reparatie en hoe kan SodM hier rekening mee houden?

Toezichtarrangement

Het actuele Toezichtarrangement Geothermie beschrijft hoe SodM dit toezicht uitvoert en welke verwachtingen gelden voor initiatiefnemers en uitvoerders. De risico’s van geothermie verschillen per project. Relevante aandachtspunten zijn onder meer: putontwerp en -integriteit, druk en temperatuur, integriteit van reservoir en afsluitende lagen, bodemtrillingen, het seismisch risicobeheerssysteem (SRB). Maar ook de winning uit meerdere reservoirs, bescherming van het grondwater en milieu, veilig werken, beëindiging van een winningslocatie, verwijdering en nazorg, Het SRB heeft als onderdeel het ‘stoplichtsysteem (traffic light system) dat beschrijft welke acties moeten worden ondernomen als er bodemtrillingen optreden.

Informatie voor omwonenden

Geothermieprojecten vinden steeds vaker plaats in of nabij de bebouwde omgeving. Voor omwonenden zijn andere vragen relevant dan voor bedrijven die een project ontwikkelen. Denk bijvoorbeeld aan: ga ik overlast ervaren door de activiteiten nabij mijn huis? Bij wie moet ik zijn als ik overlast ervaar? Kan ik schade aan mijn huis verwachten, en wie vergoedt die schade dan? Moet ik me zorgen maken over de veiligheid van mijn gezin? Kan ik goedkopere warmte voor mijn huis krijgen door dit project? Wie informeert mij en hoe, of moet ik zelf naar informatie op zoek? Waar kan ik informatie vinden over een project bij mij in de buurt?

SodM vindt het belangrijk dat omwonenden inzicht hebben in de manier waarop de veiligheid wordt bewaakt. Omgevingsmanagement en het perspectief van omwonenden hebben daarom een duidelijke plaats gekregen in het actuele Toezichtarrangement Geothermie. Ook vindt SodM het van belang dat de operator omwonenden informeert, houdt hier toezicht op en voert hier gesprekken over

Kennis blijft in ontwikkeling

Geothermie is in Nederland een relatief jonge vorm van energiewinning. We leren steeds meer over de effecten van aardwarmtewinning in de ondergrond, en de mogelijke gevolgen daarvan voor mens en milieu. De sector is lerende en wisselt kennis uit op basis van praktijkervaring, en wetenschappelijke onderzoeksprogramma’s in binnen- en buitenland. Zo worden er ook geothermie-gerelateerde onderzoeksvragen uitgezet via het Kennisprogramma Effecten Mijnbouw (KEM), dat door SodM en het ministerie van EZK wordt gecoördineerd. In dit programma wordt onderzoek gedaan naar mogelijke effecten en risico’s van mijnbouwactiviteiten. Iedereen kan hiervoor onderzoeksvragen indienen.

SodM dient ook zelf onderzoeksvragen in en gebruikt de openbare onderzoeksresultaten van KEM bij haar advisering, vergunningverlening en toezicht. Het programma is na een evaluatie in 2022 verlengd tot 2028. Een actueel voorbeeld is KEM-52, over de mogelijke effecten van het gebruik van meerdere reservoirs in geothermische projecten.

Laatst inhoudelijk gecontroleerd op 12 november 2026.

Meer weten?

Meer informatie is via de volgende links te vinden: