Aardbevingen in Groningen zijn het gevolg van de gaswinning. Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) adviseert de minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) over de gaswinning. Dit doet SodM uit het oogpunt van veiligheid. Inmiddels heeft het kabinet besloten de gaswinning in Groningen te beëindigen. Hiermee nemen de veiligheidsrisico’s als gevolg van de gaswinning ook af. SodM heeft in kaart gebracht wat deze afbouw betekent voor aardbevingen, schade en de versterking.

Wat kan Groningen verwachten qua aardbevingen en schade de komende jaren?

SodM heeft de kans op aardbevingen geanalyseerd tijdens de afbouw van de gaswinning. Hoe groter de kans op aardbevingen, hoe groter het risico op schade. Bij gelijkblijvende gaswinning neemt de kans op aardbevingen toe. Met de huidige stand van de wetenschap en kennis van de  ondergrond, verwacht SodM het volgende voor de kans op aardbevingen in Groningen:

  • 2019-2020, ongeveer gelijkblijvende winning: kans neemt iets toe;
  • 2020-2023, komst van de stikstofinstallatie: kans halveert;
  • 2024-2030, einde productie: kans op een beving neemt nog verder af.

Na afloop van de winning blijft de kans op aardbevingen - óók zwaardere - en schade nog enige tijd bestaan, maar wordt steeds kleiner. Hoe lang dit precies duurt weet niemand. SodM blijft daarom onderzoek doen om de kennis van de Groningse ondergrond waar mogelijk te vergroten.

Wat betekent de afbouw van de gaswinning voor de versterking?

Het huidige versterkingsprogramma gaat uit van veiligheidsrisico’s die zijn gebaseerd op een voortdurende winning van 50 miljard Nm3 per jaar. Inmiddels is de winning al meer dan gehalveerd en heeft de minister van EZK een afbouwplan gepresenteerd naar nul. Dit betekent dat de veiligheidsrisico’s nu al veel kleiner zijn en dat die na verloop van tijd steeds kleiner worden. Het aantal gebouwen dat versterkt moet worden gaat daarmee omlaag, maar het tempo waarop de versterking gaat moet omhoog. Want anders is versterking uit oogpunt van veiligheid niet meer noodzakelijk.

Hoeveel gebouwen moeten nog versterkt worden uit oogpunt van veiligheid?

SodM heeft de gevolgen van het afbouwplan voor de veiligheidsrisico’s in Groningen geanalyseerd. Uit deze analyse blijkt dat er zo’n 1.900 gebouwen zijn die zonder versterking niet binnen afzienbare tijd aan de veiligheidsnorm voldoen - deze zijn het meest risicovol. Daarnaast zijn er 3.100 gebouwen die dankzij de afnemende gaswinning in 2023 aan de veiligheidsnorm voldoen. SodM heeft geadviseerd om deze in totaal 5.000 gebouwen uit oogpunt van veiligheid op te nemen in het versterkingsprogramma. Daarnaast heeft SodM geadviseerd om de tot nu toe gehanteerde 0,2g contourlijn waarbinnen de NCG inspecteert, los te laten. Er zijn ook gebouwen die uit oogpunt van veiligheid in aanmerking moeten komen voor versterking die buiten dit gebied vallen.

SodM adviseert de minister van EZK in het kader van de veiligheid van de gaswinning

Het verminderen van de gaswinning heeft eventueel gevolgen voor de levering van gas naar bedrijven en huishoudens. SodM kijkt in haar rol als de toezichthouder alleen naar de veiligheid van de gaswinning. Specifiek voor het Groningenveld doet SodM dit op basis van het zogeheten Meet- en regelprotocol. De aanpak is om continu het aantal en de zwaarte van bevingen te monitoren (het ‘meten’) en ‘met de hand aan de kraan’  zo nodig de productie te verlagen en vlak te produceren (het ‘regelen’). In dit kader heeft SodM heeft de minister op 1 februari geadviseerd om de gasproductie zo snel als mogelijk naar 12 miljard Nm3 per jaar te verlagen om het risico op aardbevingen aanzienlijk te verminderen. Omtrent leveringszekerheid adviseert GTS de minister. De minister heeft in het afbouwplan een afweging gemaakt tussen de veiligheid van de gaswinning, veiligheid van de leveringszekerheid en andere belangen, zoals economische belangen.

In 2017 ook al geadviseerd om de gaswinning te verlagen

SodM heeft de minister van EZK al eerder geadviseerd om de gasproductie te verminderen. Zo hebben wij april 2017 de minister geadviseerd om bij bevingen de gasproductie in stappen omlaag te brengen, te beginnen met 10 procent: van 24 naar 21,6 miljard m3. Bovendien moeten fluctuaties worden vermeden. De minister heeft deze verlaging doorgevoerd zonder een beving af te wachten. De Raad van State heeft het besluit van de minister in november 2017 vernietigd, maar de gevolgen ervan in stand gelaten. De minister krijgt een jaar de tijd om een nieuw, beter onderbouwd besluit te nemen. Ook daarover zal SodM de minister weer adviseren.

Hoe ontstaan aardbevingen?

Aardbevingen ontstaan door plotselinge bewegingen van aardlagen langs breuken in de ondergrond. Aardgas zit tussen gesteentekorreltjes in de zandsteenlaag. Bij gaswinning verlaag je de druk tussen deze gesteentekorreltjes. De laag wordt daardoor samengedrukt (compactie). Er bouwen spanningsverschillen op langs bestaande breuken die kunnen leiden tot aardbevingen.  Hoe meer gaswinning, hoe groter de compactie, hoe groter de kans op aardbevingen en hoe groter de kracht van de bevingen. Middenin het Groningse gasveld, het Loppersum-gebied, vindt de meeste compactie plaats. Daar is het spanningsveld aan weerzijde van de breuken het grootst en vinden de meeste en de grotere aardbevingen plaats.

Waarom voelen bewoners relatief kleine bevingen?

In Groningen wordt het gas uit een laag op 3 km diepte gehaald. Daar vinden de bevingen dus plaats. Voor aardbevingen is dat ondiep. Dat is ook de reden waarom ze zo gevoeld worden door bewoners. Natuurlijke aardbevingen komen namelijk meestal  voor op dieptes groter dan 10 km.

Wat is de ontwikkeling van aardbevingen in Groningen?

Sinds de beving bij Huizinge (2012) is er veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Ook is er veel meetapparatuur geplaatst. Op basis van de nieuwe metingen en onderzoeken en de adviezen daarover door SodM,  heeft de minister van Economische Zaken en Klimaat sinds 2013 de gasproductie in een aantal stappen verlaagd.

Waren er in het begin dan geen bevingen?

Het Groningen gasveld is ontdekt in 1957. Het duurde enkele jaren voordat men doorhad hoe gigantisch de omvang van het veld was. In de jaren zestig van de vorige eeuw startte de productie van het veld, dat rond 1972 volledig op gang kwam.  Toen werd er 80 tot 90 miljard m3 per jaar gewonnen zonder dat er bevingen optraden.

Wanneer werden bevingen merkbaar?

In 1991 was er  een beving  van 2.4 op de schaal van Richter in de omgeving van Middelstum. Daarna is het aantal en de sterkte van de bevingen aanzienlijk toegenomen. Inmiddels zijn er meer dan duizend bevingen geweest. De meesten hebben een geringe sterkte. Maar sommige bevingen zijn flink en kunnen leiden tot schade aan gebouwen en de omgeving. SodM grijpt daarom in op de gaswinning op als aardbevingen hierom vragen. En meet SodM of de ingrepen het beoogde effect hebben gehad. Zo werkt in essentie het Meet- en regelprotocol.

Staatstoezicht op de Mijnen ziet toe op veilige gaswinning in Groningen. En dat is nodig, want gaswinning veroorzaakt aardbevingen, schade aan bebouwing en vormt een veiligheidsrisico. Dat werkt als volgt. Het gas bevindt zich op 3 kilometer diepte, in zandsteen. In deze laag zitten
breuken. Als het gas omhoog wordt gepompt, neemt de druk op die plek af. De bodem krimpt in elkaar, wat spanning geeft op de breuken. Hierdoor ontstaat een aardbeving. Na advies van SodM heeft de regering besloten de gaswinning te stoppen. Positief, want dan gaat heel Groningen voldoen aan de wettelijke veiligheidsnorm. Het veiligheidsrisico als gevolg van aardbevingen door gaswinning in Groningen is dan gelijk aan natuurrampen, zoals overstromingen, op andere plaatsen in Nederland. Het stoppen van de gaswinning betekent echter niet dat de aardbevingen ook direct stoppen. Want de bodem heeft tijd nodig om te stabiliseren. De kans op aardbevingen - óók zwaardere - en schade blijft nog enige tijd bestaan, maar wordt steeds kleiner. Hoe lang dit precies duurt weet niemand. Daarom blijven we onderzoek
doen naar de Groningse bodem. Zodat Groningers zich net zo veilig kunnen voelen als de rest van Nederland. Meer weten? Ga naar www.sodm.nl/gaswinning