Aardgas en aardolie zijn belangrijke gesteenten en mineralen die kunnen worden aangewend en economisch voordelig kunnen worden gewonnen in Nederland. Sinds de ontdekking in de jaren zestig van het grote gasveld in Groningen is Nederland een van de grootste aardgasproducenten van Europa. De verkoop van aardgas levert de Nederlandse staatskas miljarden op, in 2014 zo'n 10,3 miljard Euro.

De winning van aardgas is voor meer dan de helft op de enorme voorraad in Groningen gericht. Het overige gas wordt gewonnen uit zo'n 300 kleinere velden. De productie in 2014 bedroeg 66 miljard m3 aardgas en 1,8 miljoen m3 aardolie. De raming van de nog resterende aardgasvoorraad per 1 januari 2015 bedraagt 883 miljard Nm3. Hiervan bevindt zich 671 miljard Nm3 in het Groningen gasveld.

Hoeveel bedrijven zijn er werkzaam in de olie- en gassector?

In Nederland en op het Nederlandse deel van het Continentaal Plat zijn in totaal zo'n 20 mijnondernemingen actief. Deze ondernemingen zijn aangesloten bij de branchevereniging Nogepa. De gasindustrie draagt bij aan de werkgelegenheid in Nederland met ca. 16.000 directe en indirecte arbeidsplaatsen.

Hoeveel winningslocaties en installaties  zijn er in Nederland?

Het winnen van met name aardgas vindt plaats op ongeveer 600 verschillende locaties op land en zo'n locaties150 op zee.

Hoe werkt olie- en gaswinning?

Olie- en gaswinning verloopt in verschillende fasen. Allereerst doet een mijnonderneming een verkenningsonderzoek om deze delfstoffen op te sporen. Dit wordt gedaan door seismisch onderzoek, vergelijkbaar met echoscopie. Geluidsgolven worden opgewekt en de aarde in gestuurd. Uit de weerkaatste golven leidt men af hoe de aardlagen zijn opgebouwd en of de structuur ervan zodanig is dat er olie of gas in kan zitten.

Vervolgens boort men om er achter te komen of er inderdaad olie of gas in de grond zit. Is dit het geval, dan bekijkt men of het veld ontwikkeld kan worden. Besluit men om de delfstof te gaan winnen, dan moet een productie-installatie worden gebouwd en een pijpleiding voor transport van de  olie of het gas naar de verwerkingslocatie of de afnemer worden aangelegd. De daadwerkelijke productie kan vervolgens jaren duren. Stopt de mijnonderneming uiteindelijk de productie, dan worden de productieputten met cement gevuld en de afsluiters ontmanteld. Op land wordt de bodem gesaneerd en weer geschikt gemaakt voor andere functies. Productie-installaties op zee worden verwijderd. Ten slotte blijft er nazorg plaatsvinden om schade en hinder, bijvoorbeeld door na-ijlende bodemdaling, te monitoren.

Wat zijn de risico’s van olie- en gaswinning?

Net als andere industriële activiteiten kent het proces van opsporen en winnen van delfstoffen en het transporteren van olie of gas gevaren. Indien deze gevaren niet goed beheerst worden, kan dit negatieve gevolgen hebben voor mens en milieu. Onder het ‘gevaar’ verstaan we de manier waarop een object of situatie mogelijk schade kan veroorzaken. En onder het ‘risico’ verstaan we de kans dat er daadwerkelijk schade optreedt.

Als adequate maatregelen uitblijven, dan is het risico op ongewenste gebeurtenissen groot en kunnen deze escaleren tot grote calamiteiten met schade voor mens en milieu.

De risico’s die samenhangen met het opsporen en winnen van delfstoffen en het transporteren van gas door buisleidingen zijn:

  • Risico’s voor de betrokken medewerkers (interne veiligheid): behalve de ‘gewone’ arbeidsomstandighedenrisico’s voor individuele werknemers gaat het dan tevens om het mogelijk ongecontroleerd vrijkomen van olie- of gas uit een ondergronds olie- of gasveld (blowout), explosies, aanvaringen of  crashes met helikopters met fatale gevolgen voor individuen of groepen van medewerkers;
  • Risico’s voor de ‘externe veiligheid’: blowouts en explosies met fatale gevolgen voor omwonenden of passanten;
  • Risico’s voor het milieu: blowouts, explosies en leidingbreuken kunnen gaswolken veroorzaken of olieverontreiniging van het mariene milieu of van de bodem ten gevolge hebben. Ook een aantasting van de waterwin-functie behoort tot de mogelijkheden;
  • Risico’s voor schade als gevolg van bodemdaling of aardbevingen, die samenhangen met de gaswinning. Daarnaast risico’s voor schade als gevolg van verzakkingen die samenhangen met de zoutwinning en/ of voormalige kolenwinning;
  • Risico’s voor andere delfstoffen en voorkomens;
  • Risico’s voor de aardgasvoorziening van Nederland.

Wat is de rol van SodM?

SodM houdt toezicht op de exploratie, winning, transport en opslag van delfstoffen zoals olie en gas. Daarnaast stelt SodM expertise beschikbaar aan de instanties die bevoegd zijn om vergunningen te verlenen voor delfstofwinning. Het toezicht spitst zich toe op veiligheid, gezondheid, milieu en doelmatige winning. De taken van SodM zijn vastgelegd in de Mijnbouwwet (mijnbouwwerken) en in de Gaswet. Daarnaast houdt SodM, namens de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid toezicht op de arbeidsomstandighedenwet, het Brzo en de arbeidstijdenwet op mijnbouwwerken. Namens de minister van Infrastructuur en Milieu houdt SodM toezicht op milieu- en bouwwetgeving op mijnbouwwerken.

Wat leert SodM van incidenten?

Wat heeft SodM gedaan naar aanleiding van de grote ramp in de Golf van Mexico in 2010?

De Macondo-ramp in de Golf van Mexico, waarbij het grootste lek in de geschiedenis van de oliewinning ontstond, zorgde voor immense schade aan mens en milieu en was aanleiding voor vele onderzoeken naar de oorzaken van de ramp. Ook SodM onderzocht in hoeverre er door de mijnondernemingen in ons land lessen getrokken zijn uit de Macondo-ramp en in hoeverre de wet- en regelgeving op boorinstallaties (rigs) wordt opgevolgd. In totaal werden 26 zogenaamde rig-inspecties uitgevoerd; zowel op land als op zee.

SodM kwam tot de conclusie dat procedures voor het testen van boorgat-controlematerieel onvoldoende werden nageleefd. Daarnaast werden tekortkomingen geconstateerd met betrekking tot de samenstelling van het boorgat-controlematerieel, waaronder de Blow-Out Preventer (BOP) en het gebruik van materieel dat explosies zou kunnen veroorzaken. De ondernemingen zijn op deze punten aangesproken en hebben inmiddels alle noodzakelijke verbeteringen doorgevoerd.

Is de wet- en regelgeving gewijzigd na het incident in de golf van Mexico?

Mede door SodM is een Europese veiligheidsrichtlijn tot stand gekomen die in de Nederlandse wetgeving wordt opgenomen. Deze wetgeving moet rampen à la Macondo in de Europese wateren helpen voorkomen. De verwachting is dat deze nieuwe wetgeving medio 2016 in de Mijnbouwwet en de Arbowetgeving wordt opgenomen.