Oliewinning en gaswinning

In de diepe ondergrond liggen planten- en dierenresten van miljoenen jaren geleden. Onder invloed van druk en warmte ontstaat hieruit aardgas of olie, dat opstijgt naar bovenliggende lagen. Als dit in een poreus gesteente terechtkomt met daarboven een afsluitende laag, ontstaat een olie- of gasveld.  

Gaswinningslocatie van Vermillion bij Harlingen

Waar vindt olie- en gaswinning plaats?

Naast het Groningen-gasveld telt Nederland zo’n 240 gasvelden. De helft hiervan ligt in de Noordzee. Behalve in Groningen wordt gas gewonnen in Friesland. Drenthe, Overijssel, Noord-Holland, Zuid-Holland, Noord-Brabant en in de Noordzee en de Waddenzee. De winning van olie is in verhouding tot de gaswinning heel bescheiden. Schoonebeek in Drenthe is het grootste olieveld op land. Ook wordt nog olie gewonnen op zee.

Informatie over het toezicht op de gaswinning in Groningen

Hoe werkt olie- en gaswinning?

Een olie- of gasveld ligt gemiddeld op een diepte van 3 kilometer. Als een mijnbouwonderneming op zoek is naar olie of gas, wordt allereerst de ondergrond in kaart gebracht onder andere door middel van seismiek. Seismiek is een onderzoek naar aardlagen in de diepe ondergrond met behulp van geluidsgolven. Lijkt er een gas- of olieveld aanwezig? Dan onderzoekt de mijnbouwonderneming via een proefboring of dit daadwerkelijk het geval is. Voor de boring kan plaatsvinden wordt eerst de locatie geschikt gemaakt. Die moet zo worden aangelegd dat bodemverontreiniging en hinder voor omwonenden zoveel mogelijk wordt voorkomen. Vervolgens plaatst het mijnbouwbedrijf een boortoren. Een boorkop boort zich een weg in de ondergrond tot het gesteente is bereikt en de put wordt aangelegd. Naar één gasveld worden vaak meerdere putten geboord. Hoewel de gasvraag afneemt door de energietransitie, speelt het momenteel nog een belangrijke rol in de Nederlandse energievoorziening.

Wat is de rol van het Staatstoezicht op de Mijnen?

Het Staatstoezicht op de Mijnen vervult twee rollen bij de olie- en gaswinning. SodM is adviseur van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Om olie en/of aardgas te mogen winnen, heeft een mijnbouwbedrijf een aantal vergunningen nodig van het ministerie. SodM adviseert EZK over de veiligheidsaspecten van deze vergunningen. Het gaat om de volgende vergunningen:

  • De opsporingsvergunning geeft het economisch recht om in een gebied te zoeken naar olie of gas. Dergelijke vergunningen voor het zoeken naar nieuwe gasvelden op land worden niet meer afgegeven;
  • De winningsvergunning geeft het economisch recht om olie of gas te produceren.
  • Een winningsplan beschrijft de wijze van winning en de gevolgen voor de diepe ondergrond zoals het risico op bodemdaling en de kans op aardbevingen;
  • Een omgevingsvergunning voor het oprichten en in werking hebben van een winningsinstallatie op land. Voor deze vergunning wordt gekeken naar de effecten op het gebied van milieu, ruimtelijke ordening en de omgeving. Voor het winnen op zee is dit de mijnbouwmilieuvergunning.

Daarnaast is SodM toezichthouder en controleert of mijnbouwondernemingen zich aan de wet- en regelgeving houden. Indien nodig kan SodM de naleving afdwingen.

Toezicht en handhaving door SodM

Tijdens de winning houdt SodM toezicht op de veiligheid voor werknemers en omwonenden. SodM controleert of mijnbouwbedrijven onomkeerbare nadelige effecten en schade voor het milieu zoveel als mogelijk proberen te voorkomen. Dit doet SodM o.a. door werkprogramma’s en rapportages te controleren en door aangekondigd en onaangekondigd te inspecteren op locatie. Als mijnbouwbedrijven zich niet aan de wet- en regelgeving houden, dan treedt SodM hier tegen op. Dat kan met een waarschuwing, maar ook met een last onder dwangsom of het tijdelijk stilleggen van een installatie. Als deze maatregelen geen effect hebben, kan SodM de minister adviseren een vergunning in te trekken. SodM kan voor overtredingen van de arbeidsomstandighedenwet een boeterapport opstellen. In overleg of in opdracht van het openbaar ministerie kan SodM ook een strafrechtelijk onderzoek starten.

Medewerkers van SodM op inspectie

SodM inspecteert aangekondigd en onaangekondigd op locatie.

Wat is het verschil tussen het Groningen-gasveld en de overige gasvelden in Nederland?

Het Groningen-gasveld is vele malen groter

Het Groningen-gasveld is vele malen groter dan de overige gasvelden in Nederland. Het totale volume van het Groningen-gasveld wordt geschat op zo’n 2.800 miljard Nm3, het volume van het grootste kleine veld in Nederland is 73 miljard Nm3.

Er is veel minder bodemdaling bij de kleine velden

Het gesteente waaruit het gas wordt gehaald bij Groningen-gasveld is niet alleen groter qua volume maar ook dikker dan de meeste kleine velden. Omdat het gesteente waar het gas uit wordt gehaald bij kleine velden dunner is, kan deze in totaal minder worden samengedrukt als de druk in het gesteente wordt verlaagd door de gaswinning. Dit heeft tot gevolg dat er minder bodemdaling is bij kleine velden.

In 2018 zijn er 90 bevingen opgetreden in het Groningen-gasveld en 6 in de overige velden

Bij de meeste kleine gasvelden worden geen aardbevingen gemeten. Van de zo’n 120 gasvelden op land, zijn er in 2018 bij vijf velden aardbevingen gemeten. Over het algemeen zijn aardbevingen voelbaar vanaf een magnitude van 1,5 op de schaal van Richter. Bij deze vijf gasvelden zijn in totaal 6 aardbevingen gemeten, waarvan 3 met een magnitude groter dan 1,5. Bij het Groningen-gasveld zijn in datzelfde jaar 90 aardbevingen gemeten, waarvan 15 met een magnitude groter dan 1,5. Groningers ervaren dus vaker aardbevingen en ondervinden hier schade van, waar dit bij de overige gasvelden veel minder vaak voorkomt.

Aantal bevingen in gasvelden op land in 2018

Aantal bevingen in gasvelden op land in 2018
M 3,0-3,5M 2,5-3,0M 2,0-2,5M 1,5-2,0M tot 1,5
Groninger-gasveld1121175
Overige213
Brontabel als csv (117 bytes)